अभिषेक पाण्डेय
अभिषेक पाण्डे श्री राम देवी मन्दिर संरक्षण समिति–२०७४ का उप सचिव हुन्। उहाँ मन्दिरको संरक्षण, धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराको प्रवर्द्धन र समिति सम्बन्धी गतिविधिहरूमा योगदान गर्दै आउनुभएको छ। डिजिटल माध्यममार्फत पूजा, मन्त्र, भजन, पञ्चाङ्ग तथा आध्यात्मिक ज्ञानलाई भक्तजनसम्म सहज रूपमा पुर्याउने प्रयासमा पनि उहाँ संलग्न हुनुहुन्छ।
लेखहरू — अभिषेक पाण्डेय
“एउटै मात्र, दोस्रो कुनै छैन।” समुद्र र छालको उदाहरणबाट एकमात्र सत्ता तथा सनातन धर्ममा ब्रह्मको नामलाई बुझ्नुहोस्।
अघिल्लो लेख एकमात्र सत्तामा हामीले अनन्त, शाश्वत र अपरिवर्तनशील सत्ताका विषयमा विचार गरेका थियौँ। यस लेखमा त्यही एक सत्ता ब्रह्माण्डका विभिन्न रूप र शक्तिहरूका माध्यमबाट कसरी प्रकट हुन्छ भन्ने कुरा प्रस्तुत गरिएको छ।
कर्मको अर्थ राम्रो कामको राम्रो र नराम्रो कामको नराम्रो फल पाइन्छ भन्ने कुरा मात्र होइन। यसले हाम्रा इच्छाले विचारलाई कसरी प्रभावित गर्छन्, विचारले कामलाई कसरी दिशा दिन्छन् र बारम्बार दोहोरिने विचार तथा कामले हाम्रो स्वभावलाई कसरी बनाउँछन् भन्ने बुझ्न मद्दत गर्छ।
सनातन धर्ममा मृत्युलाई जीवको यात्राको अन्त्य मानिँदैन। पुनर्जन्मअनुसार जन्म, जीवन र मृत्यु निरन्तर चलिरहने प्रक्रियाका अङ्ग हुन्।
त्याग भनेको आफ्नो सम्पत्ति अरूलाई दिनु मात्र होइन। यसले हामीलाई अरूको कल्याणका लागि बाँच्न, सबै जीवहरूप्रतिको आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्न र निःस्वार्थ भावले काम गर्न सिकाउँछ। जब हामी सेवाभावले आफ्ना कर्म ईश्वरलाई अर्पण गर्छौँ, तब त्याग मोक्ष प्राप्त गर्ने मार्ग बन्छ।
भूर्लोक, भुवर्लोक र स्वर्गलोकसँगै जीवका तीन आवरणहरूबारे बुझ्नुहोस्। मृत्यु भएपछि जीवको यात्रा कसरी अघि बढ्छ, ऊ पुनर्जन्ममार्फत पृथ्वीमा कसरी फर्कन्छ र अरूको सेवा गर्दै मुक्तितर्फ कसरी अघि बढ्छ भन्ने कुरा जान्नुहोस्।
संस्कारहरू त्यस्ता धार्मिक विधिहरू हुन्, जसले जीवका आवरणहरूलाई शुद्ध बनाउन, मनलाई स्थिर र एकाग्र बनाउन तथा जीवनका मुख्य चरणहरूलाई जनाउन सहयोग गर्छन्। यस लेखमा पूजाका वस्तुहरू, मुद्रा, आसन, मन्त्र, उपनयन र विवाहको महत्त्व पनि वर्णन गरिएको छ।
श्राद्ध कर्महरू मृत्यु भएपछि जीवलाई सहायता गर्न गरिन्छन्। यस लेखमा प्रेत-क्रिया, दाह-संस्कार, मन्त्रहरूको भूमिका, सपिण्डीकरण र प्रेतलोकबाट पितृलोक हुँदै स्वर्गलोकसम्म जीवको यात्राबारे वर्णन गरिएको छ।
पाँच दैनिक यज्ञले अध्ययन, शिक्षा, अर्पण, अतिथि-सत्कार र सबै जीवप्रतिको दयामार्फत आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्न सिकाउँछन्। यिनले हाम्रो सुख र प्रगति अरूको सुख र प्रगतिसँग जोडिएको छ भन्ने कुरा सम्झाउँछन्।
सनातन धर्मको अर्थ शाश्वत धर्म, प्राचीन नियम हो। यो वेदमा आधारित छ। पछिल्लो समयमा यही धर्म हिन्दू धर्मको नामले परिचित भयो। सनातन धर्मलाई बुझ्न यसको अर्थ, आधार तथा श्रुति, स्मृति, वेद, पुराण र इतिहासको स्थानलाई बुझ्नु आवश्यक छ।