एकमात्र सत्ता
“एउटै मात्र, दोस्रो कुनै छैन।” समुद्र र छालको उदाहरणबाट एकमात्र सत्ता तथा सनातन धर्ममा ब्रह्मको नामलाई बुझ्नुहोस्।
अभिषेक पाण्डेय 10 October 2026एकमात्र सत्ता
एउटै अनन्त, शाश्वत र अपरिवर्तनशील सत्ता नै सबै हो। त्यहीँबाट सबै उत्पन्न हुन्छ र त्यहीँ सबै फर्कन्छ।
“एउटै मात्र, दोस्रो कुनै छैन।”
त्यसमा पहिले जे थियो, अहिले जे छ र भविष्यमा जे हुन सक्छ, ती सबै समावेश छन्। जे पहिले थियो, जे अहिले छ र जे हुन सक्छ, त्यसमध्ये कुनै पनि कुरा त्यस सत्ताभन्दा बाहिर छैन।
समुद्र र छाल
जसरी समुद्रमा एउटा छाल उठ्छ, त्यसरी नै त्यस सर्वव्यापी सत्तामा एउटा ब्रह्माण्ड प्रकट हुन्छ। जसरी छाल फेरि समुद्रमा विलीन हुन्छ, त्यसरी नै ब्रह्माण्ड पनि त्यहीँ फर्कन्छ।
छाल समुद्रबाट अलग हुँदैन; त्यो समुद्रकै एउटा रूप हो। त्यसरी नै सत्ता एउटै छ र ब्रह्माण्ड त्यस सत्ताको एउटा रूप वा अभिव्यक्ति हो।
जसरी समुद्र जल हो र छाल त्यही जलको एउटा रूप वा अभिव्यक्ति हो, त्यसरी नै ब्रह्माण्ड पनि एकमात्र सत्ताको अभिव्यक्ति हो। रूपहरू अनेक हुन सक्छन्। सत्ता एउटै छ।
“यो सबै वास्तवमा ब्रह्म हो।”
यही धर्मको सत्य हो।
मानिसहरूले त्यस सर्वव्यापी सत्तालाई अनेक नाम दिएका छन्। सनातन धर्ममा त्यसको नाम ब्रह्म हो।
यसरी बुझ्नुपर्ने पहिलो सत्य यही हो कि सत्ता एउटै छ — अनन्त, शाश्वत र अपरिवर्तनशील। त्यहीँबाट सबै उत्पन्न हुन्छ र त्यहीँ सबै फर्कन्छ। ब्रह्माण्ड त्यस सत्ताभन्दा अलग कुनै स्वतन्त्र सत्ता होइन, बरु त्यही एकको अभिव्यक्ति हो।
एउटै मात्र, दोस्रो कुनै छैन।
श्री राम देवी मन्दिर संरक्षण समिति–२०७४ का उप सचिव। मन्दिर संरक्षण, धार्मिक संस्कार तथा डिजिटल माध्यमबाट आध्यात्मिक सामग्रीको पहुँच विस्तारमा योगदानरत।
सम्बन्धित लेखहरू
सनातन धर्मको अर्थ शाश्वत धर्म, प्राचीन नियम हो। यो वेदमा आधारित छ। पछिल्लो समयमा यही धर्म हिन्दू धर्मको नामले परिचित भयो। सनातन धर्मलाई बुझ्न यसको अर्थ, आधार तथा श्रुति, स्मृति, वेद, पुराण र इतिहासको स्थानलाई बुझ्नु आवश्यक छ।
अघिल्लो लेख एकमात्र सत्तामा हामीले अनन्त, शाश्वत र अपरिवर्तनशील सत्ताका विषयमा विचार गरेका थियौँ। यस लेखमा त्यही एक सत्ता ब्रह्माण्डका विभिन्न रूप र शक्तिहरूका माध्यमबाट कसरी प्रकट हुन्छ भन्ने कुरा प्रस्तुत गरिएको छ।
कर्मको अर्थ राम्रो कामको राम्रो र नराम्रो कामको नराम्रो फल पाइन्छ भन्ने कुरा मात्र होइन। यसले हाम्रा इच्छाले विचारलाई कसरी प्रभावित गर्छन्, विचारले कामलाई कसरी दिशा दिन्छन् र बारम्बार दोहोरिने विचार तथा कामले हाम्रो स्वभावलाई कसरी बनाउँछन् भन्ने बुझ्न मद्दत गर्छ।
सनातन धर्ममा मृत्युलाई जीवको यात्राको अन्त्य मानिँदैन। पुनर्जन्मअनुसार जन्म, जीवन र मृत्यु निरन्तर चलिरहने प्रक्रियाका अङ्ग हुन्।
त्याग भनेको आफ्नो सम्पत्ति अरूलाई दिनु मात्र होइन। यसले हामीलाई अरूको कल्याणका लागि बाँच्न, सबै जीवहरूप्रतिको आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्न र निःस्वार्थ भावले काम गर्न सिकाउँछ। जब हामी सेवाभावले आफ्ना कर्म ईश्वरलाई अर्पण गर्छौँ, तब त्याग मोक्ष प्राप्त गर्ने मार्ग बन्छ।
भूर्लोक, भुवर्लोक र स्वर्गलोकसँगै जीवका तीन आवरणहरूबारे बुझ्नुहोस्। मृत्यु भएपछि जीवको यात्रा कसरी अघि बढ्छ, ऊ पुनर्जन्ममार्फत पृथ्वीमा कसरी फर्कन्छ र अरूको सेवा गर्दै मुक्तितर्फ कसरी अघि बढ्छ भन्ने कुरा जान्नुहोस्।